III. Paisaxe e Territorio: Bens de uso comunal

…O premio obedece á convicción de que ainda podemos aprender moito deles, se queremos un mundo sustentable, por medio dunha xestión intelixente, eficaz e satisfactoria.

O Territorio e a Paisaxe son os Bens de Uso Comunal  por excelencia. No noso contexto, uso non se refire soamente a unha utilización activa para producir algo novo, por iniciativa propia ou doutros, senón tamén a unha utilización pasiva, é dicir, a padecer as consecuencias de calquera actividade derivada do uso dese ben que outros fagan. Perfecto exemplo é o aire ou as augas: todo usuario do aire e das augas sofre as consecuencias da acción sobre o aire ou as augas que outros realicen, aínda que estean moi lonxe. Non cabe dúbida de que no noso Planeta Global Contaminado isto é así cada vez máis e para máis e máis bens que todos usamos, dunha ou outra forma.

Uso Comunal é o uso que dunha cousa fai unha comunidade en tanto comunidade. O concepto e a realidade son moi claros no mundo tradicional, por exemplo nas comunidades de regadores que aproveitan unha fonte de auga, organizan o seu aproveitamento e xestiónano. Pero tamén aquí debemos ampliar e magnificar o concepto, porque no noso Planeta Global Contaminado a comunidade de usuarios (activos e pasivos) saltou por encima de todas as barreiras tradicionais, notoriamente e especialmente as estatais, e por suposto as rexionais e as locais. A comunidade de usuarios dunha central térmica que produce enerxía eléctrica non son soamente os que a padecen na súa contorna máis ou menos inmediata, senón tamén todos os que se aproveitan da súa electricidade e, máis aló, todos os que sofren as consecuencias da súa contaminación, ás veces a centenares de quilómetros de distancia. Enténdese que algunhas veces, sen dúbida demasiadas, a comunidade de usuarios podería ser chamada comunidade de afectados.

Diso dedúcese: 1) Que o uso comunal  non é de rango estatal nin coincide (ou non ten por que coincidir) coa dimensión rexional ou local e por iso os intereses da comunidade de usuarios normalmente serán translocales, transregionales ou supraestatales. 2) Que o uso comunal non ten nada que ver coa propiedade (privada ou pública) dos bens que se usan; non presupón nin exclúe unha ou outra.

O uso comunal (¡ineludiblemente comunal!) do Territorio e da Paisaxe en calquera escala espacial esixe que a súa organización e a súa xestión axústense aos intereses da comunidade de usuarios e non soamente ás políticas nacionais, rexionais ou locais. Sen dúbida é difícil e conflitivo establecer cales son eses intereses “usual-comunitarios”, pero a preocupación xeneralizada nas sociedades avanzadas polo do Territorio e pola Paisaxe, indican que xa hai un camiño percorrido. A Unión Europea contribúe a avanzar por ese camiño, por exemplo co establecemento da Rede Natura 2000. Numerosas ONGs interveñen en países en desenvolvemento para procurar a conservación de hábitats e recursos naturais, incluíndo en moitos casos a axuda ao desenvolvemento técnico e humano. Un gran bosque como os do Amazonas é un Ben de Uso Comunal, da comunidade universal. Votar á páxina