Notas críticas: Intervención urbanística no complexo Massó

Cangas do Morrazo

Observatorio Galego do Territorio

Centro de Estudos Avanzados ‚Äď USC

9/3/2015

pdf

O complexo industrial Mass√≥ de Cangas do Morrazo constit√ļe un conxunto √ļnico polo excepcional valor cultural e social que deriva da s√ļa transcendencia na historia contempor√°nea de Galicia. A estes valores v√©√Īense a sumar a s√ļa localizaci√≥n e integraci√≥n nun contorno paisax√≠stico privilexiado cunha chea de posibilidades para o goce, recreaci√≥n e lecer dentro dunha zona con alto √≠ndice poboacional e interese tur√≠stico. Isto conv√©rteo nun factor clave en tanto que xerador de desenvolvemento cultural, social e econ√≥mico sustentable da comunidade, non s√≥ local mais de toda a bisbarra do Morrazo e da r√≠a de Vigo.

Primeiro e previo a todo

C√≥mpre un Proxecto Global Urban√≠stico que abranga as diferentes compo√Īentes das aspiraci√≥ns da comunidade interesada. Un plan de intenci√≥ns no que se diga que se quere facer e que uso se lle quere dar; sobre que partes e edificaci√≥ns se debe intervir e con que obxecto.

Segundo. Inspección técnica básica

Na visita do día 15.11.14 foi doado comprobar que o estado de conservación dalgunhas edificacións  -nomeadamente a factoría conserveira, por non falar doutras-  é tal que seguramente, alomenos nalgunhas partes ou elementos, se debe desbotar calquera posibilidade de reedificación e/ou rehabilitación. Esta inspección técnica básica débese realizar metodicamente en todo aquilo que sexa afectado polo Plan de Intervención no Complexo Massó.

Asemade, √© precisa unha inspecci√≥n xur√≠dica para co√Īecer a afectaci√≥n de todos os elementos e parcelas polas diferentes normativas (europea, estatal, local etc.) e o r√©xime administrativo ao que se suxeitan (Costas, Porto de Vigo, Parques Nacionais, plans especiais etc).

Terceiro. Determinantes do Proxecto

— medio-ambientais e patrimoniais en xeral.

— t√©cnico-pr√°cticos. Alb√≠scase que a factor√≠a conserveira, buque-insignia do Complexo, polo seu valor cultural, tama√Īo, a s√ļa magnificencia e as s√ļas inmensas e variadas posibilidades, excede con moito probablemente √°s necesidades/posibilidades de rango local. O edificio semella pedir e merecer un uso supra-local, auton√≥mico ou mesmo supra-auton√≥mico (non esquezamos a proximidade de Vigo e Portugal polo sur, e as ¬†r√≠as de Ald√°n e Pontevedra ao norte) dependendo todo iso do uso que se lle queira dar.

— tendo en conta a intensa identificaci√≥n do pobo de Cangas e de toda a bisbarra do Morrazo co Complexo Mass√≥, debido √° s√ļa historia e ao seu enraizamento na memoria colectiva, semella evidente que tal identificaci√≥n debe manterse viva e mesmo m√°is desenvolvida logo da intervenci√≥n. C√≥mpre distinguir entre ‚Äėuso p√ļblico‚Äô e ‚Äėuso popular‚Äô, e axeitar en cada caso os usos √°s caracter√≠sticas particulares de cada sector do Complexo. Espazos para goce p√ļblico (e aqu√≠ tam√©n popular), ben xard√≠ns ou doutro tipo, haber√°n ser sen dubida promovidos, pero hai espazo e instalaci√≥ns para moito m√°is.

Cuarto. O Gran Reto

Unha intervenci√≥n no Complexo Mass√≥ significa un grand√≠simo reto para os arquitectos, urbanistas e profesionais do patrimonio cultural. E non menor para os responsables da s√ļa xesti√≥n: aqu√≠ sobresaen por eles mesmos os aspectos sociais e pol√≠ticos. P√≥dese partir de d√ļas ideas fundamentais: a primeira, que non se debe deixar ningunha oportunidade √° especulaci√≥n con fins privados; a segunda, que as decisi√≥ns deben tomarse co meirande consenso posible, e deben estar sempre acubilladas polo asesoramento t√©cnico e profesional. Isto √© as√≠ porque o √≠ntimo e forte vencello entre o Complexo Mass√≥ e a sociedade fan que se as decisi√≥ns non son asumidas por unha clara maior√≠a social, o fracaso √© case que inevitable. O m√°is complexo, e con todo ¬†imprescindible¬† -particularmente neste caso-, √© artellar modos e canles para a participaci√≥n cidad√° no dese√Īo da intervenci√≥n.

Se calquera intervenci√≥n arquitect√≥nico-urban√≠stica sobre un legado de valor cultural reco√Īecido esixe fidelidade aos seus valores patrimoniais, a√≠nda sen renunciar aos propios do momento hist√≥rico no que se fai a intervenci√≥n, no caso que nos ocupa isto debe ser as√≠ na m√°is alta medida, pois os valores do Complexo Mass√≥ para a bisbarra do Morrazo non son s√≥ patrimoniais, sen√≥n moitos m√°is e doutro tipo.

Mass√≥ significou para estas terras do Morrazo a implantaci√≥n da industrializaci√≥n con mai√ļsculas e a intervenci√≥n, √°s veces en formas que merecen ser tidas por vangardistas. Sexa isto dito en termos moi xerais, e esquecendo polo de agora outros axentes de modernizaci√≥n nada desprezables. Tal innovaci√≥n faise pr√°ctica en varios aspectos:

A)¬†¬†¬† No social. As relaci√≥ns al√©n dos aspectos puramente laborais entre os traballadores e a empresa sorprende hoxe ao visitante do Complexo Mass√≥ en Cangas e do Museo Mass√≥ en Bueu. Testemu√Īas materiais diso son, por exemplo, a garder√≠a infantil, o economato e o comedor, ou o pequeno dispensario de urxencias (exposto no Museo) que estaba na propia nave de elaboraci√≥n, onde se pod√≠an atender incidentes m√©dicos. O hotel para traballadores solteiros; as vivendas para outros con familia. A empresa ti√Īa unha potente e avanzada pol√≠tica social favorable para os seus empregados. De feito a√≠nda hoxe sorprende o vencello emocional co seu pasado na empresa de antigas empregadas e empregados e a s√ļa transmisi√≥n √°s novas xeraci√≥ns como un sentimento identitario e un valor cultural.

B)¬†¬†¬† No t√©cnico-industrial. Mass√≥ distingu√≠ase polo bo facer e a calidade dos seus produtos alimenticios, mais tam√©n pola s√ļa grande aportaci√≥n tecnol√≥xica desenvolvendo patentes que modernizaron a industria conserveira na pen√≠nsula e f√≥ra. O mesmo p√≥dese dicir do sistema de alimentaci√≥n enerx√©tica, por exemplo.

C)¬†¬†¬† Na Arquitectura e Est√©tica. Da Arquitectura fala coa elocuencia do evidente a Factor√≠a Conserveira de Cangas. Da Est√©tica, o coidado dese√Īo dos envases dos produtos, inclu√≠ndo unha tipograf√≠a¬† e un colorido que semella render unha homenaxe √° pintura que no tempo fac√≠a furor nos c√≠rculos art√≠sticos europeos.

D)    Conclusión. Unha intervención arquitectónico-urbanística no Complexo Massó debe evitar a toda costaa museificación do que houboe permaneceen parte. Ao contrario, a fidelidade antes amentadaesixe asumir opulo que aínda está moi vivo. E, do xeito pertinente, renovalo.

Quinto. A participaci√≥n cidad√°no dese√Īo dunha intervenci√≥n.

  1. Est√° de moda, na publicidade e nos proxectos de xesti√≥n de bens p√ļblicos, afirmar que se quere contar coa participaci√≥n cidad√°. F√°gase as√≠ ou non, √© claro que tal participaci√≥n xa non √© unha pretensi√≥n nova, sen√≥n m√°is ben algo do que non se quere ou pode prescindir.
  2. No caso de Cangas, como xa se dixo anteriormente, a participaci√≥n cidad√°semella imprescindible, dada a moi especial relaci√≥n que hai entre a poboaci√≥n, a sociedade, e olegado Mass√≥, nomeadamente nos seus aspectos m√°is visibles, o Complexo Mass√≥ en Cangas e o Museo Mass√≥ en Bueu. √Č altamente probable, ou seguro, que unha intervenci√≥n de costas √° sociedade estar√° abocada ao fracaso, se √© que se puidera facer as√≠.
  3. As ideas deste Observatorio sobre participaci√≥n cidad√° est√°n explicadas na s√ļa¬† p√°xina web (ver en google ‚Äėrevista kardo‚Äô, na pestana ‚ÄėFilosof√≠a de Kardo‚Äô). Son ideas xerais que en cada caso haber√≠an de axeitarse √° realidade e √°s circunstancias.
  4. √Č unha oportunidade hist√≥rica para Cangas dese√Īar eorganizar unha intelixente participaci√≥n cidad√°na eventual intervenci√≥n no Complexo Mass√≥. Ademais, a realidade das cousas e as circunstancias fano imprescindible. Tratar√≠ase, pois, de facer da necesidade virtude. A) A consulta deberase facer co m√°is alto nivel de obxectividade e honradez: cando sete√Īan que pronunciaros cidad√°ns,deberano facer unicamentee especificamente sobre a propia intervenci√≥n, netamente separada de calquera outra eventualidadeengadida. B) A consulta deberase facer sobre as propostas realizadas por equipos t√©cnico-cient√≠ficos, nunca tentar converter ao cidad√°n en arquitecto-urbanista. As√≠ foi, por exemplo,no co√Īecido caso do Monumento ao Holocausto en Berl√≠n: os cidad√°ns votaron cal dos presentados lles parec√≠a mellor. C) A opini√≥n dos cidad√°ns non debe formarse nunha reflexi√≥n persoal, sen√≥n na discusi√≥n p√ļblica. As organizaci√≥ns ou entidades onde se posibilite a discusi√≥n deben ser transversais, nunca de matriz pol√≠tica. Por exemplo, os barrios ou as parroquias.

 Estas son ideas xerais. A sociedade de Cangas debe atopar os seus propios métodos. E ésta é tamén unha grande oportunidade: servir de avanzada na concepción e xestión da participación cidadá, servindo de mostra e exemplo para outros lugares e situacións.

Observatorio Galego do Territorio                                                                                                   descargar pdf

Centro de Estudos Avanzados ‚Äď USC

Deja un comentario

Tu dirección de correo electrónico no será publicada.

Website